KENNISDOSSIER | algen in het waterbassin

Schermafdruk 2015-07-15 20.33.19
De kwaliteit van het gietwater is van groot belang. Naast de zouten en het bicarbonaat spelen ook algen in het waterbassin een belangrijke rol. Bijna overal waar water opgeslagen wordt komen algenproblemen voor. Als water stil staat, opwarmt of hoge concentraties fosfaten en nitraten bevat, kan er hevige algengroei ontstaan. Algengroei in het water is negatief voor de gietwaterkwaliteit en tevens kunnen pompen, leidingen en druppelaars verstopt raken. Het is belangrijk om algengroei in het waterbassin te voorkomen of te bestrijden.

Wat zijn algen?
Algen behoren tot plantachtige organismen, welke aan fotosynthese doen. Ze hebben echter geen wortels, bladeren, weefsels en bloemen. Algen zijn eukaryoten en voeren fotosynthese uit met behulp van organellen, genaamd chloroplasten. Het zijn zowel eencellige als meercellige organismen en ze kunnen ingewikkelde vormen aannemen zoals zeewier. Algengroei komt voor in drie standaard vormen.

Soorten algen
Algengroei komt voor in drie standaard vormen: fytoplankton, filamenteus en macrofytisch. Fytoplanktonische algen zijn eencellige, microscopische algen die zweven door het water. Wanneer deze veel voorkomen in het bassin, kan het water groen kleuren. Filamenteuze algen worden ook wel draadalgen genoemd, deze algen komen voor als fijne groene draden in het bassin. De laatste soort, de macrofytische algen lijken het meest op echte planten. Deze algen hebben namelijk een soort stengels en bladeren.

Groei van algen
Verschillende factoren hebben invloed op de groei van algen. Allereerst hebben algen licht nodig om te kunnen groeien. Vervolgens is koolzuurgas ook een belangrijk element. Bij zuurstofrijke bassins is dit gas voornamelijk aan het oppervlak aanwezig, bij de zuurstofarme bassins in het hele bassin. Ook temperatuur heeft invloed op de groei van algen, hoe hoger de temperatuur, des te sneller de algengroei plaatsvindt. Algen hebben ook zuurstof nodig om te kunnen groeien. Vooral ’s nachts is de zuurstofbehoefte van algen hoog. Wanneer er weinig zuurstof beschikbaar is, zullen de algen zich sneller voorplanten en zal er een groei-explosie te zien zijn in het bassin. Veelgebruikte meststoffen die nitraat en fosfaat bevatten zorgen ook voor een snellere algengroei in het waterbassin. Hoe hoger die concentratie is, hoe sneller de groei van de algen plaatsvindt.

Lichtafscherming
De meest effectieve techniek om algengroei in het waterbassin tegen te gaan is het afschermen van het water tegen licht. Algen hebben licht nodig voor de fotosynthese, zonder kunnen ze niet leven. Dit geldt voor alle algensoorten, deze kunnen allemaal niet zonder licht. In metalen watersilo’s in dit vrij eenvoudig te realiseren door middel van een zeil. Een groot nadeel hiervan is echter dat bij hevige wind het zeil niet goed blijft liggen. Ook kunnen er onkruidzaden kiemen op het zeil, waardoor er onkruidgroei kan ontstaan bovenop het zeil. De zeilen die in de praktijk gebruikt worden om algengroei te voorkomen, hebben een dikte variërend van 0,20 – 0,40 mm.

Bassin schoonhouden
Algen leven van verschillende voedingselementen zoals stikstof en fosfaat. Zorg ervoor dat het bassin schoon blijft van slib en bezinksel, hier kunnen algen namelijk van leven. Bijkomend nadeel van slib is dat de aanzuigfilters verstopt kunnen raken.

Aanzuren van het bassinwater
Om algengroei te bestrijden wordt het bassinwater ook weleens aangezuurd. Er kan gebruik worden gemaakt van verschillende soorten zuur, deze zuren zijn allemaal op basis van sulfaat . Gebruik altijd maar één soort zuur in verband met reacties. Het nadeel van aanzuren zijn de gevaren die dit met zich mee kan brengen. Er kunnen namelijk beschadigingen optreden aan lasnaden, folie of leidingen. Het principe van aanzuren zit in het schokeffect wat wordt gecreëerd in het waterbassin. Er moet echter wel gezorgd worden voor menging van het water door middel van een pomp. De pH zal dalen in het water, omdat het water ongebufferd is. Na het mengen zinken de dode algen naar de bodem. In het bemestingsschema moet wel rekening worden gehouden met de gedaalde pH. Laat het water dus regelmatig bemonsteren om dit te kunnen controleren.

Beluchting en beweging
Water wat in beweging blijft zal minder last krijgen van algengroei. Er kunnen dus simpelweg enkele pompen in het bassin opgehangen worden om het water continu in beweging te houden. Er is ook een roerapparaat op de markt, dat gebaseerd is op een Zwitserse uitvinding die oorspronkelijk bedoeld was als aandrijving voor schepen. Een dergelijk roerapparaat heet een oloïd en werkt preventief tegen algen, het doodt dus geen algen. De oloïd wordt gebruikt om het water te mengen en te beluchten. Hierdoor ontstaat er meer zuurstof in het water en wordt de afbraak van organisch vuil gestimuleerd. Een oloïd zorgt dus voor menging van het bassinwater. Dit is belangrijk om algengroei tegen te gaan. Een ander voordeel van stroming creëren in het bassin, is het homogeniseren van het bassinwater. Dat wil zeggen dat de temperatuur, zuurstofconcentratie, maar ook de EC en pH overal in het bassin gelijk worden. Het voorkomt dus ook dat er verschillende lagen in het bassin ontstaan met een eigen EC, pH, temperatuur of zuurstofconcentratie. Voor kwekers is dit vooral belangrijk omdat algen ’s zomers goed groeien in de warme bovenlaag van het bassinwater. Wanneer deze temperatuur omlaag wordt gebracht, worden de algen geremd in hun groei. Een oloïd heeft als voordeel ten opzichte van een gewone waterpomp, dat het energieverbruik vele malen lager is. Tevens zorgt een oloïd voor een andere stroming. Bij elke peddelslag verandert de stroming, zodat het water in verschillende richtingen wordt weggeslagen. Dit soort stromingen is ideaal voor het creëren van menging in het bassinwater.
Lees meer >>

Ultrasone geluidsgolven
Tegenwoordig wordt er ook gebruik gemaakt van ultrasone geluidsgolven om algen te bestrijden in de waterbassins. Deze geluidsgolven hebben een frequentie tussen de 20.000 en 60.000 Hertz. De resultaten die hiermee bereikt worden zijn erg positief. Er zijn verschillende apparaten op de markt die werken door middel van ultrasone geluiden. Deze apparaten zorgen voor resonantie trillingen, zodat de vacuole (luchtzakje in de cel) van de alg scheurt. Hierdoor implodeert de alg en sterft af. Doordat de algen methaangas bevatten drijven ze naar de oppervlakte, zodra het regent zakken de dode algen alsnog naar de bodem. Het ultrasone geluid doodt alleen de algen, ze verdwijnen dus niet uit het water. De resten van algen worden door de filters verwijderd uit het bassinwater. Het is dus wel van belang de filters met enige regelmaat schoon te maken zodat deze niet verstopt raken. Een oloïd kan ook in samenwerking met een ultrasoon toestel worden gebruikt. Op deze manier kunnen de apparaten elkaar versterken. Vooral in bassins met een dikke laag slib kan het gebeuren dat na plaatsen van een oloïd de algengroei juist gaat toenemen omdat er plotseling veel N en P in het water wordt gebracht door de vermenging. In dit soort gevallen kan een combinatie van beide apparaten een goede oplossing, zodat de bestaande algen ook meteen worden afgedood door de ultrasone geluidsgolven.

Waterplanten als algenremmer
Sommige waterplanten hebben algenremmende eigenschappen. Sommige planten zorgen namelijk voor allellopathie. Dat wil zeggen dat ze de groei van andere organismen kunnen afremmen, doordat ze bepaalde stoffen uitscheiden. Het gaat dan om stoffen zoals alkaloïden, fenolen en zwavelverbindingen. Deze stoffen remmen de groei van algen, waardoor de waterplanten de overhand krijgen. Niet alle waterplanten kunnen deze stoffen uitscheiden, maar een aantal die wel voor dit doel gebruikt kunnen worden zijn: kranswier, waterpest, hoornblad, krabbescheer en aarvederkruid. In de praktijk wordt ook gebruik gemaakt van gele lis om water te zuiveren en algengroei tegen te gaan.

Watervlooien als opruimers
Watervlooien kunnen grote hoeveelheden algen gebruiken als voedselbron. Er mogen in het water geen vissen aanwezig zijn, anders worden de watervlooien massaal opgegeten. Waterplanten kunnen eventueel bescherming bieden aan de watervlooien tegen de vissen. Deze methode is echter in de praktijk niet altijd uitvoerbaar.

Andere methoden om algen te bestrijden
Er worden heel wat methoden gebruikt om algen te bestrijden, vaak met wisselend succes. Soms worden er vissen als graskarpers ingezet om de algen op te eten. De uitwerpselen van deze vissen zijn echter weer voedingsstoffen voor de algen. Ook kunnen de vissen het vuil op de bodem opwoelen. Een andere methode is om slakken in te zetten in het waterbassin. Slakken eten namelijk algen en andere organische vervuilingen. Er bestaat dan een biologisch evenwicht omdat de slakkenpopulatie zich aanpast aan het beschikbare voedsel. Als er minder algen zijn dan daalt de populatie slakken ook.

Gebruik van algen als biobrandstof
Tegenwoordig is het mogelijk om algen als energiebron te gebruiken. Tijdens onderzoeken is gebleken dat algen als biobrandstof economisch haalbaar is. Tevens zijn algen niet concurrerend met de voedselindustrie zoals koolzaad- of palmolie en is de potentiële opbrengst per hectare vele malen hoger dan andere energiegewassen.

Resultaat
Er zijn genoeg mogelijkheden om de algen in het waterbassin te voorkomen en te bestrijden. Uiteindelijk resulteert dit in schoner bassinwater en een schoner watergeef- en druppelsysteem met minder kans op verstoppingen in aanzuigleidingen en filters.